Hà Nội thông qua cơ chế đặc thù cho 5 tuyến metro

Lãnh đạo thành phố cho biết, việc triển khai 5 tuyến đường sắt đô thị khởi công ngày 22/6/2026 đã được áp dụng đồng thời các cơ chế đặc thù tại Nghị quyết số 258/2025/QH15 (thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô) và Nghị quyết số 188/2025/QH15 (thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt để phát triển hệ thống mạng lưới đường sắt đô thị tại Hà Nội, TP HCM).

Song, do quy mô, tính chất đặc biệt quan trọng, phức tạp của các dự án, việc áp dụng hình thức hợp đồng chìa khóa trao tay (Turnkey) còn ít tiền lệ trong các dự án đầu tư công, cùng yêu cầu tiến độ rất khẩn trương, quá trình triển khai vẫn đặt ra nhiều thách thức, đòi hỏi cao về năng lực thực hiện, tính đồng bộ với hệ thống đường sắt đô thị cũng như các đại dự án khác.

Các cơ chế hiện hành đã giúp thành phố từng bước triển khai đồng thời nhiều tuyến đường sắt đô thị. Tuy nhiên, vẫn còn vướng mắc về trình tự, thủ tục đầu tư, lựa chọn nhà thầu, hợp đồng Turnkey, khảo sát, thiết kế, quản lý chi phí, giải phóng mặt bằng, huy động vốn và phối hợp giữa các cơ quan, địa phương. 

Vì vậy, việc ban hành Nghị quyết là cần thiết và cấp bách nhằm tăng tính chủ động cho địa phương, rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, đẩy nhanh tiến độ, từng bước hình thành hệ thống đường sắt đồng bộ, hiện đại.

Theo báo cáo thẩm tra của Ban Đô thị, HĐND thành phố, 5 tuyến đường sắt đô thị có tính chất quy mô dự án đặc biệt (lớn nhất từ trước đến nay), áp dụng hình thức hợp đồng Turnkey với tiến độ rất khẩn trương.

Việc xây dựng Nghị quyết để tạo cơ sở pháp lý, đáp ứng tiến độ đầu tư xây dựng một số tuyến đường sắt đô thị là cần thiết. Tuy nhiên, đây là nội dung phức tạp, chưa có tiền lệ, đồng thời đối tượng áp dụng chính sách sẽ sử dụng nguồn lực ngân sách rất lớn. 

Do đó, Ban Đô thị đề nghị UBND thành phố nghiên cứu kỹ, bổ sung chính sách chi tiết, cụ thể để kiểm soát nguồn lực, kiểm soát chi phí, cơ chế bảo lãnh tạm ứng, thu hồi vốn tạm ứng. Cần có quy định ngay từ bước lựa chọn công nghệ, nhà thầu cung cấp; làm rõ phương án xử lý, các biện pháp quản lý rủi ro đối khi nhà thầu chiến lược không đáp ứng được một số nội dung quy định. 

Phát biểu giải trình, lãnh đạo TP Hà Nội đã làm rõ về mức 120 triệu USD/km đối với giá trị hợp đồng bình quân các đoạn tuyến đi ngầm (chưa bao gồm thuế GTGT và các khoản chi phí loại trừ).

Cụ thể, mức giá trên đã được nghiên cứu trên cơ sở Đề án tổng thể đường sắt đô thị Thủ đô V03C, tham khảo các dự án tương tự, đối chiếu với Quyết định của UBND thành phố và phù hợp với các nội dung đã báo cáo cấp ủy có thẩm quyền.

Liên danh nhà thầu cũng đã xác nhận, cam kết và đề xuất mức giá này trong quá trình thương thảo hợp đồng.

Bên cạnh mức trần nêu trên, Nghị quyết đã thiết lập cơ chế kiểm soát giá thông qua Kiểm toán Nhà nước tại bước phê duyệt Báo cáo nghiên cứu khả thi. Theo đó, khi giá trị phần công việc Turnkey theo kết quả kiểm toán thấp hơn giá hợp đồng đã ký thì điều chỉnh giảm, nếu bằng hoặc cao hơn thì giữ nguyên giá đã ký.

5 tuyến đường sắt số 1, 2, 8, 10 và 14 đang được Hà Nội triển khai đồng thời có tổng chiều dài khoảng 253 km, mục tiêu hoàn thành trong năm 2030. Tổng nhu cầu vốn đầu tư đường sắt đô thị giai đoạn 2026 - 2030 dự kiến vượt 1 triệu tỷ đồng, trong đó riêng 5 tuyến đang triển khai cần khoảng 900.000 tỷ đồng.

Trước quy mô đầu tư lớn, thành phố yêu cầu kiểm soát chặt chẽ chi phí và chủ động huy động nguồn lực.

Đối với các dự án thực hiện theo phương thức hợp đồng chìa khóa trao tay, thành phố xác định mức giá tổng bình quân khống chế đối với các đoạn tuyến đi ngầm không vượt quá 120 triệu USD/km, chưa bao gồm một số khoản chi phí ngoài phạm vi hợp đồng theo quy định.

Đây là cơ sở để đàm phán, lựa chọn nhà thầu chiến lược, xác định tổng mức đầu tư và kiểm soát giá trị hợp đồng, trách nhiệm của tổng thầu. Thành phố sẽ tiếp tục rà soát chi phí trên cơ sở thiết kế, tổng mức đầu tư, kết quả kiểm toán và các điều kiện hợp đồng, bảo đảm không vượt mức giá khống chế.

Nguồn vốn dự kiến huy động từ ngân sách thành phố, ngân sách Trung ương hỗ trợ, vốn vay ODA, phát hành trái phiếu và nguồn thu từ các quỹ đất tại khu vực phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD).

Đồng thời, phối hợp với các bộ, ngành Trung ương hoàn thiện phương án hỗ trợ vốn, chủ động điều hành kế hoạch đầu tư công và chuẩn bị các điều kiện khai thác nguồn thu từ TOD. Các khu vực TOD không chỉ tạo nguồn lực đầu tư đường sắt đô thị mà còn góp phần tổ chức lại không gian phát triển, nâng cao hiệu quả sử dụng đất và hình thành các khu đô thị mới gắn với giao thông công cộng.

Đối với công tác quản lý tiền tạm ứng và sử dụng ngân sách, việc tạm ứng phải bảo đảm phục vụ đúng mục đích, chỉ sử dụng cho các công việc của dự án, không điều chuyển sang dự án khác hoặc phục vụ hoạt động kinh doanh riêng của nhà thầu.

Thành phố sẽ xây dựng cơ chế kiểm soát dòng tiền từ khâu tạm ứng đến quá trình sử dụng, nghiệm thu, thanh toán. Đồng thời, tăng cường phối hợp với Kho bạc Nhà nước, cơ quan thanh tra, kiểm toán; đề nghị Kiểm toán Nhà nước tham gia kiểm toán ngay trong quá trình triển khai dự án.

Về kiểm soát chất lượng và tiến độ, Hà Nội xác định quản lý chặt chẽ từ khâu khảo sát, thiết kế, lựa chọn công nghệ đến thi công, lắp đặt thiết bị, nghiệm thu và đưa công trình vào khai thác. Các dự án thực hiện theo phương thức hợp đồng chìa khóa trao tay sẽ tăng cường trách nhiệm của tổng thầu đối với chất lượng, tiến độ và hiệu quả.

Thành phố sẽ kiểm tra, giám sát thường xuyên, kịp thời phát hiện, yêu cầu khắc phục những vấn đề chưa đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng và an toàn. Việc nghiệm thu, thanh toán phải căn cứ vào sản phẩm, khối lượng và các mốc thực hiện theo hợp đồng.

Đối với yêu cầu đồng bộ hệ thống và chuyển giao công nghệ, Hà Nội sẽ bảo đảm khả năng kết nối, tích hợp giữa các tuyến, nhất là hệ thống thông tin, tín hiệu, điều khiển, phương tiện và quản lý vận hành. Địa phương cũng chủ động chuẩn bị để các đơn vị tiếp nhận xây dựng quy trình, định mức kỹ thuật, từng bước hình thành năng lực vận hành, bảo trì, sửa chữa trong nước.

Lãnh đạo thành phố nhấn mạnh, mục tiêu là sau khi dự án hoàn thành, Hà Nội không chỉ tiếp nhận các công trình hiện đại mà còn có đội ngũ nhân lực đủ năng lực quản lý, vận hành và từng bước làm chủ công nghệ, hạn chế phụ thuộc lâu dài vào nhà cung cấp nước ngoài.