Rạch Văn Thánh ô nhiễm trước dự án cải tạo

Rạch Văn Thánh dài gần 2 km, từ cầu Điện Biên Phủ đến ngã ba kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè, qua phường Thạnh Mỹ Tây (quận Bình Thạnh cũ), có chức năng tiêu thoát nước, giảm ngập cho khu vực.

Sau nhiều năm ô nhiễm nặng, con rạch sẽ được cải tạo với tổng vốn hơn 8.555 tỷ đồng. Dự án do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TP HCM làm chủ đầu tư, dự kiến khởi công đầu năm 2027.

Tuyến metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên) chạy trên cao qua rạch Văn Thánh. Hai bên bờ là khu dân cư đông đúc với nhà cửa san sát.

Theo thiết kế, dự án cải tạo 2,24 km rạch, gồm tuyến chính và một nhánh phụ dài khoảng 275 m. Trong tổng vốn 8.555 tỷ đồng, hơn 6.812 tỷ đồng dành để bồi thường, hỗ trợ tái định cư cho 1.065 hộ; hơn 1.743 tỷ đồng dùng nạo vét, xây dựng hạ tầng.

Hai bên rạch chủ yếu là những dãy nhà tạm bợ, nhiều căn cơi nới, lấn ra mặt nước để tăng diện tích sinh hoạt, tương phản với các cao ốc xung quanh.

Dự án sẽ nạo vét lòng rạch sâu 3 m, mở rộng bề ngang lên 25-80 m; xây kè bê tông, hoàn thiện hệ thống thoát nước mưa, nước thải và chỉnh trang cảnh quan.

Khi thủy triều rút, nhiều đoạn lộ ra lượng lớn rác thải bám kín bờ và lòng rạch. Nước thải sinh hoạt từ các hộ dân xung quanh còn được xả trực tiếp xuống dòng nước, khiến tình trạng ô nhiễm thêm nghiêm trọng.

Hơn 1.000 hộ dân sống trong hàng trăm căn nhà dọc hai bờ rạch thuộc diện giải tỏa, di dời để thực hiện dự án. Bà Ngô Thị Liễu, 65 tuổi, cho biết đã sống tại đây hơn 40 năm. "Những năm 1990, nước rạch còn sạch, người dân có thể xuống tắm", bà kể.

Bà Nguyễn Thị Nhời, 78 tuổi, sống một mình hơn 25 năm trong căn nhà tạm ven rạch, mưu sinh bằng nghề chèo thuyền nhặt ve chai. Khi căn nhà thuộc diện giải tỏa, bà chưa biết sẽ chuyển đến đâu và làm gì để kiếm sống.

"Tôi chỉ mong có chính sách hỗ trợ hợp lý để người dân ổn định cuộc sống sau khi di dời", bà nói.

Ông Math Ta Ghe, người Chăm, cùng mẹ sống 20 năm qua trong căn nhà vách tôn có bề ngang hơn 2 m ven rạch Văn Thánh. Không gian chật hẹp, đồ đạc chất kín nơi sinh hoạt của hai mẹ con.

Theo ông Ghe, phần lớn cư dân ven rạch là lao động thu nhập thấp, sống trong những căn nhà chật hẹp, cơi nới dần theo thời gian. Mỗi khi triều rút, rạch bốc mùi hôi, muỗi xuất hiện nhiều, người dân phải mắc màn và đốt nhang muỗi vào ban đêm. Ông mong dự án sớm hoàn thành để cải thiện môi trường sống.

Các lối dẫn vào rạch chủ yếu là những con hẻm nhỏ, ngoằn ngoèo. Đầu hẻm 115 Ngô Tất Tố có chùa Văn Thánh, được xây năm 1906 trên nền Văn Thánh Miếu của tỉnh Gia Định sau khi công trình cũ bị Pháp phá hủy. Ngôi chùa nằm giữa khu dân cư ven rạch, là dấu tích lịch sử gắn với nguồn gốc tên gọi Văn Thánh.

Dự án sẽ xây đường ven rạch với lộ giới 6-20 m, cầu Phú An mới rộng 17 m; mở rộng đường Ngô Tất Tố, đoạn từ cầu Phú An đến đường Phú Mỹ, lên 25 m. Công trình còn gồm đường song hành kết nối với Điện Biên Phủ, hệ thống thoát nước mưa, nước thải và cống thu gom nước thải sinh hoạt.

Ven rạch là công viên Văn Thánh, một trong số ít mảng xanh của khu vực. Sau khi dự án hoàn thành, không gian hai bờ sẽ kết nối với công viên, góp phần mở rộng nơi sinh hoạt công cộng và tạo tiền đề liên kết các tuyến đường thủy của TP HCM.

Theo kế hoạch, khoảng 4,2 ha đất dọc tuyến được dành để xây công viên, mảng xanh và hạ tầng kỹ thuật.

Điểm cuối rạch Văn Thánh chảy ra kênh Thị Nghè và sông Sài Gòn. Công trình dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2029, giúp cải thiện môi trường, tăng khả năng thoát nước, giảm ngập và hình thành hệ thống giao thông, công viên cây xanh dọc tuyến.