Đề xuất đấu giá quyền sử dụng khu vực biển

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, ông Tùng cho biết dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) gồm 6 chương, 76 điều, giảm 4 chương và 5 điều so với luật hiện hành năm 2015.

Liên quan đến vấn đề quản lý không gian biển, dự thảo xác định quy hoạch không gian biển quốc gia là công cụ trung tâm để phân bổ nguồn lực, điều hòa nhu cầu sử dụng và giải quyết xung đột giữa các ngành, địa phương; gắn điều phối liên ngành, liên vùng với dữ liệu số dùng chung; phân định rõ trách nhiệm và ranh giới quản lý trên biển.

Dự thảo cũng quy định việc giao, cho thuê, đăng ký đấu giá quyền sử dụng khu vực biển, cơ chế sử dụng chung, sử dụng đa mục đích phù hợp với quy hoạch, yêu cầu bảo vệ môi trường, quốc phòng, an ninh.

Bên cạnh đó, quy định việc cấp giấy chứng nhận, đăng ký biến động, quản lý hồ sơ hành chính gắn với kết nối, chia sẻ dữ liệu và giải quyết thủ tục hành chính; bảo đảm quyền tiếp cận biển hợp pháp của người dân và sự tham gia của cộng đồng.  

Thay mặt cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường (UBKHCN&MT) Nguyễn Thanh Hải cho biết, cơ quan này tán thành sự cần thiết sửa đổi dự án Luật, hồ sơ đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp này.

Tuy nhiên, cần tiếp tục rà soát thể chế nội dung về “cơ chế thử nghiệm có kiểm soát” đối với mô hình kinh doanh xanh, tuần hoàn; yêu cầu "bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho sự nghiệp bảo vệ môi trường".

UBKHCN&MT đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo chịu trách nhiệm toàn bộ về tính khả thi, minh bạch đối với các chính sách mới được đề xuất, không tạo khoảng trống hoặc điểm nghẽn mới làm phát sinh tham nhũng tiêu cực hoặc cản trở, ách tắc trong triển khai. 

Dự thảo mở rộng phạm vi từ quản lý phân tán theo ngành sang quản trị tổng hợp, thống nhất không gian biển là bước tiến rất quan trọng, một khu vực biển có thể đồng thời sử dụng cho nhiều lĩnh vực như hàng hải, thủy sản, dầu khí, điện gió, quốc phòng, du lịch và bảo tồn...

Tuy nhiên, để đảm bảo không chồng chéo với các luật chuyên ngành, đề nghị bổ sung nguyên tắc: quản lý tổng hợp không gian biển không thay thế pháp luật chuyên ngành; quy hoạch không gian biển quốc gia là căn cứ định hướng để phân bổ không gian biển nhưng giấy phép chuyên ngành sẽ quyết định điều kiện hoạt động cụ thể trong không gian biển đã được xác định.

Về cơ chế điều phối liên ngành, để khắc phục tình trạng nhiều người quản nhưng không rõ trách nhiệm, phòng ngừa và giải quyết xung đột, chồng lấn trong khai thác sử dụng biển giữa các ngành, UBKHCN&MT đề nghị bổ sung các quy định: quy hoạch không gian biển quốc gia có hiệu lực ưu tiên cao nhất; mỗi hoạt động sử dụng biển phải có cơ quan chịu trách nhiệm chính; xác định cơ quan có thẩm quyền ra quyết định cuối cùng khi phát sinh chồng lấn, xung đột trong sử dụng không gian biển.  

Về quyền sử dụng khu vực biển, dự thảo đã quy định 3 hình thức: giao, cho thuê và xác nhận đăng ký sử dụng khu vực biển. Tuy nhiên, chưa làm rõ bản chất pháp lý, quyền và nghĩa vụ của từng hình thức.

UBKHCN&MT cho rằng, đây là vấn đề đặc biệt quan trọng đối với việc triển khai các dự án lớn trên biển như điện gió ngoài khơi, dự án dầu khí, nuôi biển công nghiệp và hạ tầng trên biển, vì nhà đầu tư chỉ có thể huy động được nguồn vốn dài hạn khi họ có quyền sử dụng không gian biển ổn định và có giá trị pháp lý. 

Cơ quan này đề nghị bổ sung quy định riêng đối với từng hình thức về: đối tượng áp dụng; quyền chuyển nhượng, thế chấp, góp vốn; quan hệ của quyền sử dụng với giấy phép chuyên ngành... Quy định rõ như vậy sẽ tạo cơ sở pháp lý để định giá quyền, huy động vốn và chuyển giao dự án; bảo đảm tính khả thi.

Về đăng ký quyền sở hữu công trình, đảo nhân tạo trên biển, các dự án trên biển thường có giá trị rất lớn. Tuy nhiên, hệ thống pháp luật hiện hành chủ yếu chỉ quy định đăng ký quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất đai, chưa có quy định với khu vực biển.

Dự thảo đã đề cập tới nội dung này, trong đó quy định giấy chứng nhận có thể ghi nhận tài sản gắn liền với khu vực biển. Tuy nhiên, quy định mới dừng ở việc ghi nhận thông tin, chưa hình thành đầy đủ cơ chế đăng ký quyền sở hữu tài sản.

Để khắc phục khoảng trống, UBKHCN&MT đề nghị bổ sung nguyên tắc về đăng ký quyền sở hữu công trình xây dựng, tài sản và đảo nhân tạo gắn liền với khu vực biển; làm rõ mối quan hệ giữa quyền sở hữu tài sản với quyền sử dụng khu vực biển.   

Về cơ chế ưu đãi và Quỹ không gian biển, thực tiễn cho thấy, các ngành kinh tế biển mới, cần không gian để thử nghiệm công nghệ và mô hình kinh doanh mới. Dự thảo đã bổ sung các cơ chế ưu đãi, hỗ trợ và thử nghiệm có kiểm soát, đồng thời đề xuất Quỹ không gian biển, tuy nhiên các quy định còn chung, khó áp dụng. Cần bổ sung quy định rõ tiêu chí, đối tượng, mức độ, thời hạn ưu đãi... 

Về kiểm soát ô nhiễm từ các hoạt động trên biển, UBKHCN&MT tán thành việc dự thảo đã bổ sung các quy định về cơ chế phục hồi môi trường, bồi thường thiệt hại do ô nhiễm dầu, ô nhiễm xuyên biên giới.

Tuy nhiên, để tránh chồng chéo với luật chuyên ngành, đề nghị sửa theo hướng chỉ quy định các yêu cầu đặc thù, không quy định lại giấy phép đã được pháp luật chuyên ngành điều chỉnh; bổ sung nghĩa vụ chia sẻ dữ liệu về nguồn thải, quan trắc và sự cố giữa các cơ quan.

Về sức chịu tải môi trường biển, thực tiễn cho thấy, từng nguồn thải có thể đều đạt quy chuẩn, đúng giấy phép nhưng tổng lượng thải tại một vùng biển vẫn vượt khả năng tiếp nhận của môi trường.

Do vậy, đề nghị bổ sung quy định rõ phương pháp đánh giá, dữ liệu đầu vào, ngưỡng môi trường. Đặc biệt phải lấy kết quả đánh giá sức chịu tải của biển để làm căn cứ cho việc quy hoạch, cấp phép và giao, cho thuê khu vực biển.