Vì sao thuê nhà chưa thể là giải pháp an cư lâu dài tại Việt Nam?

Trong bối cảnh giá bất động sản tại các đô thị lớn liên tục leo thang, xu hướng thuê nhà thay vì mua đang trở nên rõ nét hơn. Nghiên cứu của Hội Môi giới bất động sản Việt Nam (VARS) cho thấy, hơn 60% người trẻ dưới 35 tuổi tại Hà Nội, TP HCM và Đà Nẵng đang chọn thuê nhà ở vì không đủ tài chính sở hữu bất động sản.

Khảo sát của chuyên trang Batdongsan cũng ghi nhận 40% người trẻ dưới 44 tuổi hiện không sở hữu tài sản nào, 55% nhóm dưới 35 tuổi vẫn đang chọn giải pháp thuê trọ và chỉ 14% mua được nhà trong bối cảnh giá leo thang.

Dù nhu cầu thuê cao, phần lớn người Việt chỉ xem đây là giải pháp tạm bợ, không phải hướng an cư lâu dài. Nghiên cứu của Batdongsan cho thấy 95% nhóm người đã kết hôn cho rằng sở hữu nhà ở mới đảm bảo sự ổn định cuộc sống, 73% người độc thân cũng muốn sở hữu một bất động sản vừa để an cư lạc nghiệp vừa tích sản. Hầu hết đều đánh giá "ở trọ" chỉ là giải pháp tình thế, về lâu dài, việc an cư vẫn phải gắn liền với sở hữu nhà ở.

Nói về nguyên nhân khiến kênh cho thuê nhà tại Việt Nam khó trở thành lựa chọn an cư lâu dài của người dân, giới chuyên gia cho rằng do phân khúc này đang thiếu nguồn cung dài hạn; khung pháp lý bảo vệ người thuê cũng chưa hoàn thiện.

Viện Nghiên cứu Đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam (VARS IRE) cho rằng, thị trường nhà cho thuê tại Việt Nam đến nay vẫn chưa được định hình như một phân khúc phát triển bền vững, mà chủ yếu vận hành theo nhu cầu ngắn hạn, mang tính tự phát. Điểm tích cực của loại hình này là giá thuê tăng chậm hơn nhiều so với giá nhà bán. Nhờ đó, chi phí nhà ở hàng tháng của người thuê chưa bị đẩy lên quá cao, tạo lợi thế tương đối so với việc mua nhà trong bối cảnh giá bán leo thang.

Dẫu vậy, việc thuê nhà vẫn khó trở thành lựa chọn an cư dài hạn do thị trường vận hành ngắn hạn, tự phát và thiếu khung pháp lý bảo vệ người thuê. Các vấn đề như thời hạn thuê, cơ chế điều chỉnh giá hay quyền gia hạn hợp đồng chủ yếu dựa trên thỏa thuận dân sự, trong khi vai trò điều tiết của Nhà nước còn mờ nhạt, khiến người thuê khó yên tâm gắn bó lâu dài. Bên cạnh đó, nguồn cung nhà thuê dài hạn giá hợp lý hiện còn hạn chế, phần lớn do các cá nhân đầu tư nhỏ lẻ, thiếu dự án chuyên nghiệp, trong khi nguồn cung thương mại mới chủ yếu cao cấp, đẩy giá bán và thuê khu vực lân cận tăng cao.

Ông Đinh Minh Tuấn, Giám đốc Batdongsan khu vực miền Nam, cho rằng cốt lõi của thị trường nhà cho thuê tại Việt Nam đang thiếu vai trò dẫn dắt của Nhà nước. Khác với nhiều quốc gia phát triển, nơi nhà ở cho thuê được coi là một cấu phần chính thức của hệ thống an sinh xã hội, phân khúc này tại Việt Nam vẫn chủ yếu vận hành theo cơ chế thị trường tự do, với ít công cụ điều tiết. Việc thiếu khung pháp lý rõ ràng về hợp đồng thuê dài hạn, kiểm soát mức tăng giá và bảo vệ quyền lợi người thuê khiến thuê nhà khó trở thành lựa chọn an cư bền vững.

Ngoài ra, tâm lý sở hữu nhà ở của người Việt cũng là một rào cản. Trong bối cảnh hệ thống an sinh xã hội, hưu trí và các kênh tích lũy tài sản dài hạn còn hạn chế, nhà ở không chỉ là nơi ở mà còn được xem là tài sản "neo giữ" giá trị và phòng ngừa rủi ro cho tương lai. Vì vậy, thuê nhà thường gắn với cảm giác tạm bợ, thiếu ổn định, nhất là khi người thuê không có quyền kiểm soát lâu dài đối với nơi ở của mình, đặc biệt với các gia đình có con nhỏ hoặc nhu cầu gắn bó lâu dài với cộng đồng dân cư.

Để kênh thuê nhà có thể trở thành lựa chọn an cư bền vững, VARS nói cần có sự tham gia mạnh mẽ hơn của Nhà nước. Điều này bao gồm việc phát triển quỹ nhà ở cho thuê từ Quỹ Nhà ở Quốc gia, xây dựng khung pháp lý rõ ràng về thuê dài hạn và tạo điều kiện để người dân yên tâm sinh sống mà không chịu rủi ro bị gián đoạn chỗ ở. Kinh nghiệm từ Đức cho thấy, thuê nhà chỉ thực sự phổ biến khi người thuê được bảo vệ tương đương với người sở hữu về quyền cư trú và tiếp cận hạ tầng đô thị.

Song song đó, VARS cho rằng cần khuyến khích doanh nghiệp tham gia phát triển bất động sản cho thuê bằng các chính sách ưu đãi về đất đai, thuế và tín dụng. Việc đầu tư các tuyến giao thông kết nối trung tâm với vùng ven cũng được xem là yếu tố then chốt, giúp mở rộng không gian sống và giảm áp lực nhà ở khi giá thuê tại khu vực này thấp hơn 20-30% so với trung tâm. Đây sẽ trở thành lựa chọn khả thi hơn cho người thuê, góp phần giảm áp lực nhà ở và từng bước định hình thị trường thuê nhà theo hướng ổn định, bền vững hơn.