SACT: Quyền chọn mua và quyền chọn bán được doanh nghiệp dùng thế nào để phòng vệ giá?

Call và Put khác nhau từ loại rủi ro cần bảo vệ

Quyền chọn mua trao cho người nắm giữ quyền mua hàng hóa tại một mức giá thực hiện đã xác định trước trong thời hạn hợp đồng. Quyền chọn bán trao quyền bán hàng hóa tại mức giá thực hiện.

Với doanh nghiệp, điểm quan trọng không nằm ở việc ghi nhớ Call gắn với “giá tăng”, Put gắn với “giá giảm”, mà là xác định mình đang chịu rủi ro ở phía nào. Một nhà máy cần nhập nguyên liệu trong ba tháng tới sẽ bất lợi nếu giá đầu vào tăng; Call có thể tạo ngưỡng bảo vệ cho chi phí mua. Một doanh nghiệp sản xuất hoặc đang nắm giữ hàng tồn kho lại chịu rủi ro nếu giá bán giảm; Put có thể tạo mức sàn bảo vệ tương đối.

Cơ chế quyền chọn Mua

Nếu một doanh nghiệp chế biến cần mua nguyên liệu sau ba tháng. Giá tham chiếu hiện tại là 100, nhưng doanh nghiệp lo giá tăng mạnh trước thời điểm mua hàng.

Nếu mua Call có giá thực hiện 105, doanh nghiệp trả phí quyền chọn để có quyền mua tại mức giá này theo điều kiện hợp đồng. Khi giá thị trường tăng lên 120, giá trị quyền chọn có thể bù đắp một phần mức tăng chi phí nguyên liệu. Nếu giá giảm còn 90, doanh nghiệp có thể không thực hiện quyền và mua theo giá thị trường thấp hơn.

Tuy nhiên, Call không đồng nghĩa đã “khóa” hoàn toàn giá mua. Mức bảo vệ còn phụ thuộc vào giá thực hiện, premium, thời gian đáo hạn, khối lượng hợp đồng và mức tương quan giữa hàng hóa vật chất với công cụ phái sinh.

Cơ chế quyền chọn Bán

Ngược lại, doanh nghiệp dự kiến bán hàng hóa trong tương lai sẽ bất lợi khi giá thị trường giảm. Khi đó, Put có thể được dùng để tạo một mức sàn bảo vệ.

Giả sử doanh nghiệp đang nắm giữ hàng hóa với giá tham chiếu 100 và mua Put có giá thực hiện 95. Nếu giá giảm còn 80, quyền chọn bán có thể tạo giá trị bù đắp cho phần suy giảm của hàng hóa vật chất. Nếu giá tăng lên 115, doanh nghiệp có thể không thực hiện quyền và bán hàng theo mức giá thị trường cao hơn.

Chi phí để giữ quyền lựa chọn vẫn là premium. Vì vậy, hiệu quả của Put không nên được đánh giá riêng bằng việc hợp đồng quyền chọn đang lãi hay lỗ, mà phải nhìn cùng với giá trị hàng hóa mà doanh nghiệp cần bảo vệ.

Phòng vệ giá là bài toán quản trị, không phải chọn công cụ “tốt hơn”

Ông Trần Sơn Tùng, Founder, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc SACT, có hơn 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tài chính – đầu tư và hơn 7 năm chuyên sâu về thị trường hàng hóa phái sinh. Bên cạnh điều hành doanh nghiệp, ông tham gia đào tạo về hợp đồng tương lai, quyền chọn và phân tích thị trường tại các trường đại học.

Tháng 6/2026, trong chương trình cao học Tài chính – Ngân hàng của Trường Đại học Ngoại thương, ông hỗ trợ học phần Hợp đồng tương lai và Quyền chọn, nơi học viên tiếp cận trực tiếp Bid – Ask, Implied Volatility, Volume, Open Interest và các chỉ số Greeks. Ngày 1/8/2026, tại Trường Đại học Mở TP.HCM, ông tiếp tục trình bày chuyên đề “Thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh ở Việt Nam” với dữ liệu và tình huống thị trường thực tế.

Chuỗi hoạt động đào tạo này cũng phản ánh cách ông tiếp cận Call và Put: không dừng ở dự báo tăng – giảm, mà đặt quyền chọn trong bối cảnh exposure, premium, thời gian, thanh khoản và mục tiêu quản trị rủi ro. Một quyền chọn có thể phát sinh chi phí hoặc hết hạn không được thực hiện nhưng vẫn hoàn thành mục tiêu nếu giúp giới hạn tác động của kịch bản giá bất lợi.

Không có câu trả lời chung rằng Call hay Put “tốt hơn”. Hai công cụ giải quyết hai hướng rủi ro khác nhau. Điều quan trọng là xác định đúng exposure, khối lượng cần bảo vệ, thời điểm giao dịch thực tế và mức giá bắt đầu ảnh hưởng tới kế hoạch lợi nhuận.

Quyền chọn mua và quyền chọn bán vì vậy không nên chỉ được nhìn như hai cách đặt cược vào xu hướng tăng hoặc giảm. Trong hoạt động doanh nghiệp, Call có thể giúp kiểm soát rủi ro giá đầu vào tăng, còn Put giúp giảm tác động khi giá đầu ra đi xuống. Giá trị của hai công cụ nằm ở việc chuyển biến động khó dự đoán thành những kịch bản có thể đo lường và chuẩn bị trước.

(Nội dung tư vấn bởi SACT)