Số nhân tiền (Money Multiplier) là gì?

Hình mình họa. Nguồn WordPress

Số nhân tiền (Money Multiplier)

Định nghĩa

Số nhân tiền trong tiếng Anh gọi là Money Multiplier. Đây là một hệ số phản ánh khả năng sinh sôi của tiền trong lưu thông.

Để hiểu rõ hơn về số nhân tiền, cần làm rõ các thuật ngữ liên quan

(1) Lượng tiền cơ sở

Lượng tiền cơ sở là toàn bộ lượng tiền mặt lưu hành và lượng tiền dự trữ trong các ngân hàng. Ta có:

MB = C R

Trong đó:

C là tiền mặt

R là tiền dự trữ trong các ngân hàng

(2) Mức cung tiền

Để kiểm soát mức cung tiền, ngân hàng trung ương phải kiểm soát được lượng tiền cơ sở và số nhân tiền.

Mức cung tiền được xác định theo công thức:

MS = m_m x MB

Trong đó:

m_m: số nhân tiền

MS: mức cung tiền

MB: lượng tiền cơ sở (lượng tiền mạnh)

Cách xác định số nhân tiền

Trên góc độ lí thuyết số nhân tiền được xác định theo công thức sau:

m_m = 1/r_d

Ngân hàng trung ương có nhiều khả năng kiểm soát mức cung tiền, song trên thực tế khả năng này cũng bị hạn chế do một số nguyên nhân:

- Sự rò rỉ ra ngoài lưu thông

- Những khoản dự trữ dư thừa (tùy ý) có thể có.

Như vậy công thức xác định số nhân tiền như trên chỉ tồn tại ở dạng lí thuyết, khi toàn bộ khối lượng tiền tệ được giao dịch qua ngân hàng và các ngân hàng trung gian thực hiện đúng tỉ lệ dự trữ bắt buộc.

Trên thực tế, số nhân tiền được tính theo MS1. Ta có:

R = RR ER

Trong đó

RR: tổng số tiền dự trữ bắt buộc

ER: tổng số tiền dự trữ tùy ý

Với giả định ER khác 0

R = r_d x D x ER

Do MB = C R nên MB = C r_d x D ER

hay có thể viết lại như sau: MB = D (r_d C/D ER/D)

Suy ra

Vì MS = C D = D x (1 C/D)

Vậy số nhân tiền m_m được xác định như sau:

m_m gọi là số nhân tiền theo MS₁ (M1) hay số nhân tiền thực tế tính theo MS₁.

Đặc điểm của số nhân tiền tệ

Số nhân tiền tệ luôn lớn hơn 1.

Số nhân tiền tỉ lệ nghịch với tỉ lệ dữ trự bắt buộc (r_d) và tỉ lệ dự trữ quá mức.

Số nhân tiền tệ tỉ lệ nghịch với tỉ lệ tiền mặt ngoài ngân hàng.

Ý nghĩa

Số nhân tiền hay còn được gọi là số nhân tiền tệ, thể hiện mức độ lớn nhất mà cung tiền bị ảnh hưởng bởi những thay đổi về số lượng tiền gửi.

Các yếu tố ảnh hưởng đến số nhân tiền

Tỉ lệ dự trữ bắt buộc (r_d)

Tỉ lệ dự trữ quá mức (ER/D)

Tỉ lệ tiền mặt so với tiền gửi có thể phát hành séc (C/D)

(Tài liệu tham khảo Giáo trình Kinh tế học, NXB Đại học Kinh tế quốc dân; Giáo trình Kinh tế vĩ mô, NXB Tài chính)

Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2026 - Summer Summit

Thời gian: 11/06/2026
Địa điểm: L7 West Lake Hanoi by Lotte Hotels, Ballroom tầng 4, 683 Lạc Long Quân, Tây Hồ, Hà Nội

Vietnam Investment Forum 2026 - Summer Summit quy tụ đại diện cơ quan quản lý, lãnh đạo ngân hàng, công ty chứng khoán, quỹ đầu tư, giám đốc phân tích và các chuyên gia kinh tế độc lập, tập trung vào bức tranh vĩ mô, AI & Big Data và chiến lược tìm kiếm Alpha trong nửa cuối năm 2026.

Ba phiên thảo luận chính:

Phiên thảo luận 1: Vĩ mô 2026 - Việt Nam trước các cú sốc từ bên ngoài và cơ hội từ bên trong
Phiên thảo luận 2: AI & Big Data - Từ lợi thế ra quyết định đến thế hệ sản phẩm đầu tư mới
Phiên thảo luận 3: Cơ hội tìm kiếm Alpha trên thị trường chứng khoán và các kênh tài sản phổ biến

Tìm hiểu chương trình tại VIF 2026 Summer Summit.

Tham gia khảo sát "Dự báo của bạn về nửa cuối năm 2026" để có cơ hội nhận vé mời đặc biệt từ Ban Tổ chức.

Đặt vé Early Bird
(giảm giá 30%) Dự báo của bạn
về nửa cuối năm 2026