Chuyên gia đề xuất thiết lập đường vành đai tách biệt, hóa giải áp lực giao thông cho vùng lõi Hồ Tây

Trong đó có việc mở rộng lòng đường tại các trục chính như Nhật Chiêu, Vệ Hồ, Trích Sài... Qua đó giúp giải tỏa áp lực giao thông, tạo không gian cho các hoạt động đi bộ, văn hóa cộng đồng. 

Mới đây, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm được HĐND TP Hà Nội thông qua đã đặt Hồ Tây vào vị trí trung tâm trục cảnh quan sinh thái Sông Hồng – Hồ Tây. Trong cấu trúc đó, Hồ Tây đóng vai trò là túi điều hòa khổng lồ, kết nối mạch nguồn sinh thái từ dòng sông vào trong lòng phố cổ và các khu đô thị mới như Tây Hồ Tây, Nam Thăng Long.

Không nên đổ lỗi cho bê tông 

Tọa đàm "Ranh giới nào trong cuộc đại chỉnh trang Hồ Tây?" tổ chức mới đây đã ghi nhận nhiều ý kiến đóng góp của các chuyên gia xoay quanh vấn đề này.  

Nhà nghiên cứu Nguyễn Ngọc Tiến bày tỏ sự ủng hộ đối với việc chỉnh trang, cải tạo Hồ Tây, trong đó có việc làm đường rộng 21 – 24 m ven hồ. Tuy nhiên, ông lưu ý việc mở rộng các trục đường như Hoàng Hoa Thám, Thụy Khuê nếu chỉ ưu tiên mục tiêu giao thông đơn thuần sẽ tiềm ẩn rủi ro xâm phạm hệ thống thành lũy và đê bao lịch sử.  

Dẫn bài học thực tế từ đường Thanh Niên thời Pháp, chuyên gia nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ quỹ đất di sản trước áp lực đô thị hóa, tránh để hạ tầng làm đứt gãy những giá trị văn hóa không thể tái tạo.

"Hồ Tây đang chịu áp lực bất động sản lớn nhất Thủ đô. Trong khi các hồ ngoại thành như Đồng Đò, Suối Hai hay Đồng Quang đã bị các resort bao quanh, Hồ Tây vẫn là không gian mở hiếm hoi còn lại nhưng giá trị đất đai đã bị đẩy lên quá cao.

Tôi cho rằng cần thay đổi quan niệm thẩm mỹ, chuyển từ việc "thơ hóa" sang cách tiếp cận thực dụng hơn với Hồ Tây. Không nên đổ lỗi cho bê tông, vì đó là vật liệu tất yếu của thời đại và sẽ còn tồn tại lâu dài. Vấn đề không nằm ở vật liệu mà nằm ở cách đặt công trình vào cảnh quan.

Một công trình dù hiện đại đến đâu nếu không có không gian tương xứng sẽ trở nên lạc lõng, thậm chí là một vết đen đô thị. Hồ Tây cần được bảo tồn như một nơi giá trị tâm linh và lịch sử không bị bóp nghẹt bởi những khối bê tông vô cảm", ông Tiến nói.

Ngoài ra, vị này còn lưu ý một yếu tố then chốt thường bị bỏ quên trong các đồ án là tính cách người Việt. Quy hoạch nếu chỉ nhìn vào bản vẽ kỹ thuật mà không tính đến đặc tính sinh hoạt, tâm thế và văn hóa ứng xử của cư dân bản địa thì sẽ khó khả thi.

Hà Nội cần tạo ra những giá trị văn hóa mới ở vùng ngoại vi để giảm tải áp lực cho trung tâm, đồng thời giữ cho Hồ Tây một sự tĩnh lặng cần thiết. Mục tiêu là làm sao để Hồ Tây vừa giữ được giá trị lịch sử, vừa tiếp biến được tinh thần hiện đại, tạo thành một hệ sinh thái hài hòa giữa con người và di sản. 

Đề xuất thiết lập vành đai tiếp cận Hồ Tây

Ở góc nhìn khác, TS. Trần Danh Lợi, Nguyên Phó Giám đốc Sở Giao thông vận tải Hà Nội lại cho rằng, mọi đồ án quy hoạch đô thị cần bắt đầu từ quy hoạch giao thông thay vì chỉ tập trung vào tổ chức không gian.

Với kinh nghiệm gần 50 năm gắn bó với hạ tầng Thủ đô, ông Lợi nhận định, nếu không thay đổi tư duy từ "đường quốc lộ" sang "đường đô thị", các quyết sách hạ tầng sẽ khó giải quyết được gốc rễ vấn đề ùn tắc, đặc biệt là tại các khu vực đặc thù như Hồ Tây. Tại Hà Nội hiện nay, nhiều con đường được mở rộng chỉ để biến thành bãi đỗ xe và không gian kinh doanh, gây lãng phí nguồn lực ngân sách.

Đối với Hồ Tây - một danh thắng mang giá trị tâm linh và đa dạng sinh học, việc giữ nguyên hiện trạng hạ tầng sát mặt nước là giải pháp tối ưu.

Ông Lợi đề xuất là thiết lập một vành đai tiếp cận bao quanh để tách biệt dòng giao thông cơ giới khỏi vùng lõi di sản. Vành đai này được xác lập bởi các trục đường chính: Võ Chí Công - Nghi Tàm - đường Thanh Niên - Hoàng Hoa Thám - vành đai 2.

Phương tiện cơ giới chỉ được phép tiếp cận đến ranh giới của vành đai này. Để hỗ trợ, thành phố cần ưu tiên quy hoạch hệ thống hạ tầng tĩnh gồm các bãi đỗ xe ngầm và cao tầng tại các điểm chuyển tiếp chiến lược như khu vực Lạc Long Quân, bãi sông Hồng, đầu cầu Tứ Liên và vườn hoa Trần Bình Trọng.

Hệ thống hạ tầng tĩnh này sẽ kết hợp cùng các tuyến xe điện công cộng để đưa người dân và du khách vào bên trong hồ. Việc thiết lập vành đai bảo vệ từ xa không chỉ hóa giải áp lực giao thông cá nhân mà còn tạo ra ranh giới mềm mại giúp bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên. 

4 triết lý hoá giải xung đột quy hoạch 

Theo KTS Ngô Trung Hải, Phó Chủ tịch hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, trong dòng chảy quy hoạch Thủ đô, Hồ Tây luôn được định vị là một không gian cảnh quan đặc biệt. Ngay từ những bản đồ án của các kiến trúc sư Liên Xô trước đây cho đến tầm nhìn 100 năm hiện nay, Hồ Tây luôn là trung tâm hội tụ các trục phát triển lớn.

Tuy nhiên, khi quy mô Hà Nội đã mở rộng hơn rất nhiều, chúng ta không nên tiếp tục nén áp lực đô thị vào khu vực này mà cần ứng xử với Hồ Tây như một không gian sinh thái đặc thù.

Chuyên gia định nghĩa đây phải là một hệ sinh thái văn hóa thông minh, nơi không gian được quản lý theo từng lớp từ cận hồ dưới 500 m đến vùng đệm 2 km để có những ứng xử quy hoạch tương ứng, thay vì chỉ quản lý máy móc bằng chiều cao công trình.

"Chúng ta không nên nén giao thông cá nhân vào sát mặt nước mà cần nhìn nhận Hồ Tây trong bối cảnh một hệ sinh thái văn hóa thông minh, nơi mọi tác động đều phải đảm bảo tính trong suốt và bảo tồn nguyên bản giá trị di sản”, KTS Ngô Trung Hải kiến nghị.

Để hóa giải xung đột giữa bảo tồn và phát triển, ông đề xuất triết lý tiếp cận qua 4 khía cạnh của tính trong suốt (transparency). Bao gồm sự trong suốt về thị giác để không bị bê tông hóa che khuất tầm nhìn hướng hồ, trong suốt về văn hóa để cái mới không chèn ép mà cùng tôn vinh cái cũ, trong suốt về chức năng để mở tối đa tính công cộng cho không gian quanh hồ, trong suốt về hệ sinh thái.

Ngoài ra, chuyên gia còn gợi mở bài học từ Tây Hồ (Hàng Châu) trong việc thiết lập các vùng đất ngập nước (wetland) ở các cửa xả để lọc nước tự nhiên trước khi đổ vào lòng hồ. Chỉnh trang Hồ Tây phải bắt đầu từ triết lý gìn giữ tối đa không gian thiên nhiên vốn có và fứng xử trân trọng với vùng đệm di sản.