Phiên 3.2 VIF 2026 Summer Summit: Tìm kiếm 'Alpha' trên thị trường chứng khoán

Bà Cao Thị Ngọc Quỳnh, Giám đốc Khối Khách hàng tổ chức, CTCP Chứng khoán VNDIRECT: Như các diễn giả đã đồng thuận, việc xác định chính xác nhóm ngành nào sẽ dẫn dắt thị trường là tương đối khó trong bối cảnh Việt Nam chịu tác động lớn từ cả yếu tố trong và ngoài nước.

Tuy nhiên, khi mong muốn định hình chiến lược đầu tư cho những tháng cuối năm, nhà đầu tư cũng liệt kê một số nhóm ngành thu hút dòng vốn, bao gồm: Ngân hàng, chứng khoán, thép - vật liệu xây dựng, xây dựng hạ tầng (đầu tư công), bán lẻ và bất động sản.

Nếu có một sự xoay trục lớn, câu hỏi tiếp theo của nhà đầu tư là dòng tiền sẽ rút khỏi đâu và hướng về đâu? Đối với các nhóm ngành vừa liệt kê, anh có đồng ý với mức độ ưu tiên phân bổ của nhà đầu tư không? Nếu phải chia các ngành này thành 3 nhóm: Nhóm có câu chuyện nhưng cần lựa chọn cơ bản (fundamental) kỹ lưỡng, nhóm đang dẫn dắt thị trường, và nhóm nhà đầu tư đang kỳ vọng sai, anh sẽ phân bổ như thế nào?

Ông Lê Đức Khánh, Giám đốc Phân tích CTCP Chứng khoán VPS: Với chủ đề chuyên biệt là truy tìm Alpha, về bản chất, hoạt động đầu tư là tìm kiếm các cơ hội có thể sinh lời, với kỳ vọng out-perform (vượt trội) so với thị trường chung. Nhà đầu tư có thể tiếp cận theo hướng từ trên xuống, tức là nhìn nền kinh tế ổn định, nhóm ngành ưu tiên, rồi chọn cổ phiếu ưu tiên trong nhóm ngành đó. Hoặc có thể đi từ dưới lên, tức là sàng lọc từng doanh nghiệp, doanh nghiệp nào tốt thì lựa chọn.

Trong hoạt động phân tích, chúng tôi cũng chia ra một số nhóm ngành được ưu tiên hơn so với các nhóm ngành khác. Tuy nhiên, nhóm ưu tiên đầu tiên vẫn là những cổ phiếu thực sự đặc biệt, xuất sắc trong từng nhóm ngành riêng lẻ. Không nhất thiết phải là một nhóm ngành cụ thể, mà có thể là cổ phiếu nổi trội hơn so với chính nhóm ngành đó.

Nhóm thứ hai là nhóm hưởng lợi từ tăng trưởng kinh tế, mang tính chu kỳ hơn. Khi bước vào một chu kỳ thuận lợi, các cổ phiếu này có thể tăng nhanh và mạnh hơn để thu hẹp khoảng cách, ví dụ như dệt may, phân bón, dầu khí hoặc một số nhóm ngành mang tính chu kỳ khác.

Ngoài ra, còn có nhóm doanh nghiệp sở hữu nhiều tài sản mà thị trường chưa đánh giá hết. Có những doanh nghiệp sở hữu nhiều công ty con, tài sản, công ty liên kết, nhưng kết quả kinh doanh nhìn bên ngoài khá bình thường nên nhà đầu tư thường quên đi cổ phiếu đó và không chú ý nhiều. Trong quá trình rà soát thông tin doanh nghiệp, tôi cũng hay đọc những thông tin về các doanh nghiệp trả cổ tức thường xuyên, thậm chí có doanh nghiệp trả cổ tức rất cao nhưng thị trường không biết nhiều về cổ phiếu đó.

Bản chất là tại sao có những doanh nghiệp trả cổ tức liên tục bằng tiền mặt, thậm chí ở mức đột biến, nhưng lại không được nhiều người quan tâm? Theo tôi, nhà đầu tư thường chưa đủ thời gian và sự kiên nhẫn để làm các “bài tập về nhà”. Họ quen với những cổ phiếu quen thuộc hơn, thay vì tìm kiếm hết các cơ hội trên thị trường.

Tựu trung lại, về cách thức phân bổ, nhà đầu tư vẫn nên giữ tỷ trọng cổ phiếu ở mức phù hợp với số đông, tức là ở mức vừa phải. Nếu cổ phiếu chưa tăng trong ngắn hạn, chúng ta vẫn có thời gian để chờ đợi, vì không phải lúc nào thị trường cũng thuận lợi.

Nếu không thực sự chắc chắn, tốt nhất nhà đầu tư nên ưu tiên những cổ phiếu có lịch sử trả cổ tức, hoặc những doanh nghiệp đứng đầu một nhóm ngành nào đó, có lợi nhuận và kết quả kinh doanh ổn định. Từ góc độ ưu tiên nhóm ngành và cổ phiếu được lựa chọn, nhà đầu tư sẽ có cách phân bổ theo nhóm ngành phù hợp hơn.

Ông Nguyễn Minh Hạnh, Giám đốc Trung tâm Phân tích, CTCP Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS): Trên thị trường, có những nhóm ngành chúng ta kỳ vọng rất lớn nhưng luôn luôn thất vọng như ngành xây dựng và đầu tư công. Chúng ta đã kể rất nhiều câu chuyện về việc các doanh nghiệp trong ngành sẽ được hưởng lợi từ giải ngân đầu tư công, từ dòng tiền ngân sách được đẩy mạnh. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp trong lĩnh vực này vẫn tồn tại nhiều hạn chế trong hoạt động kinh doanh.

Bản chất của việc kinh doanh yếu kém của các doanh nghiệp là do họ dùng đòn bẩy quá lớn, vốn họ chỉ có một nhưng vay gấp 5 - 10 lần vốn chủ sở hữu.

Trong môi trường lãi suất cao, giá vật liệu tăng 30%, các doanh nghiệp này không lỗ đã là may chứ chưa thể thể kỳ vọng vào mức hưởng lợi lớn.

Các doanh nghiệp vẫn có lợi ích nhất định khi có dự án và có dòng tiền luân chuyển để duy trì hoạt động. Tuy nhiên, để chuyển hóa thành kết quả kinh doanh đột biến hay tạo ra mức tăng trưởng mạnh cho giá cổ phiếu thì khả năng xảy ra là rất thấp. Nhà đầu tư có thể kỳ vọng nhưng kỳ vọng đó khó phản ánh vào thực tế.

Điều đáng chú ý hơn là khi tỷ lệ tín dụng trên GDP đã lên tới khoảng 145%, dư địa tăng trưởng tín dụng trong tương lai sẽ ngày càng bị giới hạn. Tăng trưởng tín dụng về cơ bản sẽ bị kiểm soát trong một ngưỡng nhất định và rất khó vượt xa mức trần cho phép.

Trong bối cảnh đó, một thị trường mới sẽ có nhiều cơ hội phát triển hơn, đó là thị trường vốn (capital market), bao gồm cổ phiếu, trái phiếu, ETF và các sản phẩm tài chính khác. Khác với tín dụng ngân hàng, những sản phẩm này không chịu giới hạn tăng trưởng theo cơ chế "trần" như hiện nay.

Do đó, không chỉ trong năm nay mà cả 5 năm tới, cuộc đua của các ngân hàng, công ty chứng khoán và doanh nghiệp fintech sẽ tập trung vào việc mở rộng thị trường sản phẩm đầu tư. Đây là lĩnh vực có dư địa tăng trưởng rất lớn và chưa bị giới hạn về quy mô.

Nếu phải lựa chọn những ngành nghề có triển vọng dài hạn, tôi cho rằng nên ưu tiên các doanh nghiệp đang hoạt động trong hệ sinh thái thị trường vốn và hưởng lợi từ xu hướng phát triển mạnh của thị trường tài chính.

Ngược lại, các ngành truyền thống như thép và nhiều ngành sản xuất hàng hóa khác vẫn mang tính chu kỳ rất cao. Giá bán và lợi nhuận của doanh nghiệp phụ thuộc lớn vào biến động của giá nguyên liệu đầu vào. Chính vì vậy, đây là những lĩnh vực có mức độ biến động lớn và không dễ để tạo ra hiệu quả đầu tư bền vững trong dài hạn.

Ông Trần Thăng Long, Phó Tổng Giám đốc CTCP Chứng khoán BIDV (BSC): Câu hỏi này rất phổ biến nhưng cũng không hề đơn giản. Cách đây khoảng hơn một tuần, tôi có dịp ngồi trao đổi khoảng một giờ với giám đốc đầu tư của một trong những quỹ đầu tư lớn nhất thế giới. Trong buổi trao đổi, tôi đặt khá nhiều câu hỏi, trong đó có một câu: Ông tìm kiếm tố chất gì ở các nhà quản lý danh mục đầu tư (Portfolio Manager - PM) trong đội ngũ của mình?

Ông ấy cho biết quỹ có khoảng 100 PM và tố chất quan trọng nhất đối với một PM gần như chỉ là khả năng tạo alpha - tức là tạo ra lợi nhuận vượt trội so với thị trường. Các yếu tố khác tất nhiên cũng quan trọng nhưng đều đứng sau.

Đối với các nhà đầu tư chuyên nghiệp, khi chúng ta giao vốn cho họ, họ phải có trách nhiệm tạo ra alpha cho khách hàng. Tuy nhiên, khi tự đầu tư, việc đạt được lợi nhuận vượt trội không hề dễ dàng. Ai cũng mong muốn vượt thị trường nhưng thực tế phần lớn không đạt được điều đó một cách ổn định.

Trong những giai đoạn thuận lợi, nhiều nhà đầu tư có thể đạt được lợi nhuận tốt. Nhưng khi bước vào các giai đoạn khó khăn, kết quả thường đảo chiều và đó là lý do người ta hay nói vui rằng “thị trường luôn có cách lấy lại những gì đã cho đi”.

Vì vậy, với đa số nhà đầu tư cá nhân, tôi cho rằng phương án an toàn hơn là đầu tư theo các chỉ số, chẳng hạn như các quỹ ETF, để đạt mức lợi nhuận trung bình của thị trường. Không nên quá cố gắng tìm kiếm sự vượt trội nếu chưa thực sự có kinh nghiệm và hiểu biết sâu.

Phần còn lại của danh mục có thể dành cho việc lựa chọn một số doanh nghiệp hoặc cổ phiếu mà mình thực sự tin tưởng và hiểu rõ. Thực tế, nếu kể ra các ngành mà mọi người thường quan tâm thì đã chiếm tới khoảng 80% vốn hóa thị trường, nên cơ hội không thiếu, vấn đề là mức độ hiểu biết của nhà đầu tư.

Nếu không thực sự am hiểu một nhóm ngành cụ thể, tốt hơn nên giữ tỷ trọng nhỏ cho phần đầu tư mang tính thử thách, thay vì đặt kỳ vọng quá lớn vào việc “đánh bại thị trường”.

Các chiến lược như đầu tư theo hướng top-down, hay tìm kiếm cổ phiếu theo xu hướng megatrend như anh Khánh hay anh Hạnh đề cập, nếu làm đúng thì rất tốt. Nhưng xác suất thành công không cao và không phải ai cũng có thể làm được một cách ổn định.

Bà Cao Thị Ngọc Quỳnh, Giám đốc Khối Khách hàng tổ chức, CTCP Chứng khoán VNDIRECT: Trong phiên thảo luận trước, một vấn đề được rất nhiều nhà đầu tư tại Việt Nam quan tâm đó là sự thiếu vắng các đại diện trong những siêu xu hướng đang làm mưa làm gió trên thị trường tài chính quốc tế, đặc biệt là nhóm ngành công nghệ như AI, chip, trung tâm dữ liệu và hạ tầng hệ sinh thái công nghệ. 

Việt Nam chưa có đại diện đủ lớn trên trường quốc tế và đặc biệt trên sàn chứng khoán của chúng ta cũng không có doanh nghiệp nào trực tiếp liên quan đến các lĩnh vực này. Nhiều nhà đầu tư cảm thấy Việt Nam đang bỏ lỡ hoàn toàn các cơ hội này. 

Các anh chia sẻ nhận định về thực trạng này và liệu chúng ta có thể đưa ra định hướng nào để Việt Nam phát triển trong lĩnh vực này hay không? Như các phiên thảo luận trước đã chỉ ra Việt Nam hiện tại chủ yếu chỉ đóng vai trò là người dùng cuối hoặc tham gia vào một phần rất thấp của chuỗi giá trị, chưa thể vươn lên các công đoạn mang lại giá trị thặng dư cao hay triển khai chiến lược thương mại hóa sản phẩm (GTM - go to market) trên quy mô toàn cầu?

Ông Lê Đức Khánh, Giám đốc Phân tích CTCP Chứng khoán VPS: Tại các thị trường chứng khoán phát triển, nền kinh tế của họ có độ mở rất cao và có những cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp, thu hút dòng vốn từ khắp nơi trên thế giới. Các thị trường như Mỹ, Singapore có rất nhiều doanh nghiệp niêm yết chất lượng cao.

So với các thị trường mới nổi hoặc thị trường cận biên, mặt bằng chất lượng hàng hóa của chúng ta thấp hơn và ít các doanh nghiệp chất lượng cao. Điều này có nghĩa là chúng ta cần đẩy mạnh hoạt động IPO hơn nữa.

Chúng ta kỳ vọng vào sự tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ và sự phát triển của các doanh nghiệp startup, các doanh nghiệp tiềm năng trở thành "kỳ lân". Để đạt được điều đó, môi trường kinh doanh và môi trường niêm yết phải hết sức thuận lợi.

Qua trao đổi với các bên liên quan, tôi được biết có rất nhiều doanh nghiệp đã nộp hồ sơ chuẩn bị IPO nhưng vẫn chưa đáp ứng được các tiêu chí. Chúng ta cần thúc đẩy cũng như có những hành lang pháp lý phù hợp để các doanh nghiệp chất lượng cao lên niêm yết nhiều hơn. Khi chất lượng hàng hóa được cải thiện, thị trường sẽ có thêm nhiều sản phẩm mới, từ đó thu hút được dòng vốn đầu tư mạnh mẽ hơn.

Tôi đang nhìn thấy một xu hướng mới của nền kinh tế theo hướng cởi mở và năng động hơn. Khi có nhiều doanh nghiệp tốt niêm yết, thị trường sẽ có thêm nhiều lựa chọn và sản phẩm, đáp ứng tốt nhu cầu của cả nhà đầu tư cá nhân lẫn các tổ chức.

Bà Cao Thị Ngọc Quỳnh, Giám đốc Khối Khách hàng tổ chức, CTCP Chứng khoán VNDIRECT: Theo anh, trong khoảng 2 - 3 năm tới, Việt Nam có khả năng xuất hiện những doanh nghiệp công nghệ hàng đầu, thậm chí trở thành nhóm ngành dẫn dắt thị trường như cách các doanh nghiệp công nghệ đã làm trên thế giới hay không?

Ông Nguyễn Minh Hạnh, Giám đốc Trung tâm Phân tích CTCP Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS): Thứ nhất, hầu hết các doanh nghiệp AI ở Việt Nam hiện nay đang phát triển theo hướng sử dụng API hoặc các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) có sẵn.

Nói cách khác, họ lấy những công nghệ đã được phát triển ở nơi khác, tích hợp lại, tùy biến cho phù hợp với nhu cầu của mình rồi tạo thành một sản phẩm AI.Về bản chất, đây là việc sử dụng các nền tảng có sẵn, sau đó phát triển thêm các tính năng và xây dựng tệp người dùng. Điều đó đồng nghĩa với việc doanh nghiệp chưa thực sự sở hữu công nghệ lõi.

Tất nhiên, cách làm này có ưu điểm là chi phí triển khai thấp hơn và tốc độ đưa sản phẩm ra thị trường nhanh hơn. Tuy nhiên, những doanh nghiệp đi theo hướng này rất khó duy trì vị thế dẫn đầu trong thời gian dài vì vẫn phụ thuộc vào công nghệ gốc của đối tác. Chỉ cần bên cung cấp tăng giá API là chi phí đã bị ảnh hưởng ngay. Vì vậy, trong ngắn hạn, tôi cho rằng chúng ta khó có thể xuất hiện ngay những doanh nghiệp AI hàng đầu.

Thứ hai là câu chuyện về hạ tầng. Hầu hết doanh nghiệp Việt Nam hiện nay không có nguồn vốn đủ dài hạn. Chúng ta có thể “cắn răng chịu đựng” đầu tư và chịu lỗ hai năm đầu. Nếu sau hai năm vẫn lỗ thì tâm lý nản lòng bắt đầu xuất hiện nên không thể nào tự tạo ra được một doanh nghiệp đủ lớn.

Nếu theo dõi các doanh nghiệp công nghệ hàng đầu thế giới, có thể thấy nhiều công ty đã chấp nhận "đốt tiền" suốt 10 năm để theo đuổi mục tiêu dài hạn.  Ở Việt Nam hiện tại chỉ có một công ty dám làm như thế. Họ dám làm nhưng lúc nào cũng ở trong tình trạng áp lực.

Trong khi đó, ở nước ngoài, đây lại là điều khá bình thường. Có hàng trăm, thậm chí hàng nghìn công ty chấp nhận đốt tiền cực kỳ khủng khiếp cho nghiên cứu và phát triển trong nhiều năm liên tiếp.

Ở Việt Nam, số người sẵn sàng chấp nhận điều đó rất hiếm. Ví dụ, nếu tôi đầu tư vào một hệ thống nào đó và phải bỏ ra khoảng 20 tỷ đồng mà chưa nhìn thấy kết quả, tôi sẽ bắt đầu cảm thấy số tiền đó quá lớn và phải cân nhắc lại. Doanh nghiệp cũng vậy, bởi nguồn vốn dài hạn của chúng ta còn hạn chế.

Vì thế, khả năng xuất hiện những doanh nghiệp công nghệ có quy mô đủ lớn để cạnh tranh với các tập đoàn hàng đầu thế giới là không dễ.

Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận thực tế rằng trên thế giới, số doanh nghiệp sở hữu hạ tầng công nghệ lõi thực chất chỉ có vài chục công ty. Nếu chia cho hơn 200 quốc gia thì sẽ có rất nhiều nước không có doanh nghiệp nào nằm trong nhóm dẫn đầu.

Trong lĩnh vực bán dẫn chẳng hạn, số lượng doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm của ngành là rất ít và phần lớn tập trung tại Mỹ. Vì vậy, việc Việt Nam hiện chưa có doanh nghiệp nằm trong nhóm công nghệ hàng đầu thế giới cũng là điều tương đối dễ hiểu.

Bà Cao Thị Ngọc Quỳnh, Giám đốc Khối Khách hàng tổ chức, CTCP Chứng khoán VNDIRECT: Trong bức tranh thị trường 6 tháng cuối năm, động lực chính có thể đến từ đâu: Chất lượng lợi nhuận doanh nghiệp, chất lượng dòng tiền, hay một cú giảm áp lực từ yếu tố bên ngoài?

Ông Trần Thăng Long, Phó Tổng Giám đốc CTCP Chứng khoán BIDV (BSC): Nếu nhìn lại thị trường, tôi thấy phần lớn nhà đầu tư mà tôi có dịp trao đổi thường gắn khá chặt diễn biến vĩ mô với thị trường chứng khoán.

Tuy nhiên, theo nhiều nghiên cứu, mối quan hệ giữa vĩ mô và chứng khoán thường mang tính đồng hành nhưng có độ trễ nhất định, thường từ 3 đến 6 tháng. Vì vậy, không phải lúc nào các yếu tố vĩ mô thuận lợi cũng đồng nghĩa với thị trường sẽ ngay lập tức diễn biến tích cực và ngược lại.

Thứ hai, khi quan sát thị trường, nếu phải bỏ qua tất cả các chỉ báo và chỉ được nhìn vào một yếu tố duy nhất, tôi nghĩ mỗi người sẽ có một lựa chọn khác nhau. Với cá nhân tôi, nếu chỉ được chọn một chỉ báo, đó chính là hiệu quả đầu tư hay thành quả thực tế của thị trường.

Không cần biết biến động trong ngày ra sao nhưng nếu thành quả được duy trì ổn định thì điều đó cho thấy thị trường vẫn đang ở trạng thái tương đối tích cực. Ngược lại, nếu thành quả suy giảm, đó là tín hiệu cho thấy cần phải đánh giá lại trạng thái thị trường.

Tôi cho rằng trong bối cảnh hiện tại, nhà đầu tư nên ưu tiên phòng thủ, tương tự như trong một trận đấu lớn, khi đối thủ mạnh thì việc giữ thế an toàn là cần thiết.

Với thị trường hiện nay, thanh khoản cũng phản ánh khá rõ trạng thái đó. Khi thanh khoản có dấu hiệu cải thiện trở lại và duy trì ở mức cao hơn, đó có thể là tín hiệu cho thấy thị trường đang dần cân bằng hơn sau giai đoạn thận trọng.

Không chỉ riêng thị trường chứng khoán mà ngay cả trên thị trường liên ngân hàng hay thị trường tiền tệ, thanh khoản và khả năng huy động vốn cũng là những chỉ báo quan trọng của bức tranh vĩ mô. Nếu thanh khoản trong hệ thống ngân hàng được đảm bảo, thì nhìn chung mặt bằng thanh khoản của nền kinh tế cũng sẽ ổn định hơn, từ đó hỗ trợ tâm lý nhà đầu tư.

Bà Cao Thị Ngọc Quỳnh, Giám đốc Khối Khách hàng tổ chức, CTCP Chứng khoán VNDIRECT: Các bài học từ những chu kỳ trước, đặc biệt là những làn sóng IPO từng diễn ra trên thị trường Việt Nam, đặt ra một vấn đề với nhà đầu tư: Nếu định giá IPO không phù hợp, điều này có thể kéo theo hệ lụy như rút một phần thanh khoản khỏi thị trường, đồng thời làm hao hụt niềm tin của nhà đầu tư nếu cổ phiếu sau niêm yết không perform tốt, tức là diễn biến không tích cực.

Theo ông, trong bối cảnh hiện tại, điều kiện nào sẽ giúp các IPO trở nên hấp dẫn hơn và không ảnh hưởng quá lớn đến tâm lý của nhà đầu tư tham gia các đợt IPO?

Thêm vào đó, trong bối cảnh nhiều thị trường khu vực và thế giới đang lập đỉnh như Mỹ, Hàn Quốc, Đài Loan, làm thế nào để hàng hóa mới của Việt Nam có đủ sức hút dòng vốn ngoại quay trở lại, đối lập với bối cảnh năm 2025 thị trường bị rút ròng 4,8 tỷ USD và từ đầu năm đến nay là hơn 2 tỷ USD?

Ông Lê Đức Khánh, Giám đốc Phân tích CTCP Chứng khoán VPS: Đầu tiên, cần nhìn vào một trong những nghiệp vụ của công ty chứng khoán. Về bản chất, công ty chứng khoán hoạt động theo mô hình ngân hàng đầu tư. Một nghiệp vụ truyền thống của ngân hàng đầu tư là Investment Banking – IB (ngân hàng đầu tư).

Trong IB có tư vấn cổ phần hóa, tư vấn niêm yết, tư vấn IPO, tư vấn tái cấu trúc. Với IPO, phía tư vấn cũng có đánh giá và định giá. Tất nhiên, họ cũng phải làm sao để tương đối thỏa mãn doanh nghiệp lên niêm yết, đồng thời đưa ra mức định giá hợp lý, phù hợp và có thể làm hài lòng các bên.

Nhưng nếu nhìn ở góc độ khác, các chuyên gia phân tích, đội ngũ quỹ đầu tư hoặc các tổ chức phân tích khi đánh giá, định giá các IPO trên thị trường sẽ có góc nhìn khắt khe hơn. Họ sẽ so sánh doanh nghiệp với các doanh nghiệp cùng ngành, xem mức định giá P/E, P/B, chiết khấu dòng tiền và các yếu tố khác có đủ hấp dẫn hay chưa. Như vậy, có hai góc nhìn khác nhau giữa bên IB và bên phân tích.

Ở góc độ thận trọng hơn từ phía nhà đầu tư hoặc từ góc độ phân tích phục vụ việc cung cấp thông tin cho nhà đầu tư cá nhân và tổ chức, vấn đề là với mức định giá IPO đó, giá nào là mức nhà đầu tư có thể mua và có dư địa tăng giá đủ lớn. Nhà đầu tư cần kỳ vọng rằng nếu không giao dịch ngắn hạn mà đầu tư dài hơi hơn thì vẫn có nhiều cơ hội có lãi.

Nhà đầu tư cũng nên hiểu rằng các cổ phiếu IPO khi xuất hiện trên thị trường trong những phiên niêm yết đầu tiên có thể tăng ngay nhưng cũng có thể điều chỉnh giá, thậm chí giảm rất lâu trước khi tăng trở lại.

Trong giai đoạn thị trường thuận lợi, IPO thường xuất hiện nhiều hơn và mua ở thời điểm đó có thể mang lại cơ hội tốt hơn. Ngược lại, trong giai đoạn không quá thuận lợi, nhiều cổ phiếu có thể phải điều chỉnh, tích lũy khoảng 2 - 3 tháng để thị trường định giá lại, đánh giá cung - cầu cân bằng rồi mới bắt đầu tích lũy tăng trở lại.

Tóm lại, để xác nhận một IPO thành công, hoặc để một doanh nghiệp muốn IPO trên thị trường như Điện Máy Xanh, LPBS sắp tới, Hoa Sen Home hay các doanh nghiệp khác, họ sẽ phải xem diễn biến thị trường hiện tại đã thuận lợi hay chưa.

Thường là khi thị trường đang trong xu hướng tăng, thanh khoản tốt, có câu chuyện nâng hạng thị trường hoặc có mục tiêu nào đó về mặt chỉ số, doanh nghiệp sẽ cân nhắc tất cả yếu tố đó để chọn thời điểm thuận lợi trong pha tăng trưởng để niêm yết.

Ngược lại, trong những giai đoạn thị trường trầm lắng, IPO có khả năng không thành công. Việc IPO không thành công cũng có thể gây ảnh hưởng đến chính doanh nghiệp niêm yết.

Do vậy, để tìm điều kiện cho một IPO thành công, tôi nghĩ các doanh nghiệp cũng có thể trì hoãn một chút, chờ đến pha hồi phục tiếp theo của chu kỳ thị trường.

Có thể từ nay đến cuối năm hoặc đầu năm tới, loạt cơ hội IPO sẽ xuất hiện. Điều này giống như năm ngoái, khi cuối năm có một loạt công ty chứng khoán lên sàn cùng thời điểm, sau đó đầu năm thị trường vượt đỉnh mới lên vùng 1.900 điểm.

Theo tôi, một trong những điều kiện thuận lợi là điều kiện thị trường, môi trường kinh doanh, nền tăng trưởng của nền kinh tế và việc không xuất hiện các cú sốc quá lớn. Ngoài ra, còn có yếu tố ngành nghề đặc thù khi thu hút dòng tiền đầu tư, cũng như câu chuyện nâng hạng thị trường.

Khi các quỹ đầu tư chỉ số, quỹ thụ động hoặc ETF mua vào, với các cổ phiếu IPO, họ sẽ xem doanh nghiệp đó có quy mô vốn như thế nào. Nếu là cổ phiếu vốn hóa lớn, có tham vọng vào các rổ chỉ số thì nhà đầu tư sẽ chú ý nhiều hơn đến thời điểm niêm yết.

Còn với các cổ phiếu vừa và nhỏ, tiêu chí để IPO có thể khác. Có doanh nghiệp không đặt tham vọng quá lớn mà chỉ cần lên niêm yết là được.

Về câu hỏi trong bối cảnh các thị trường đang lập đỉnh, làm thế nào để thị trường Việt Nam có thể hút dòng vốn ngoại quay trở lại, trước hết nhà đầu tư nước ngoài vẫn sẽ đánh giá môi trường kinh tế, địa chính trị và chính trị có ổn định hay không, cũng như tăng trưởng kinh tế của Việt Nam như thế nào.

Thứ hai, Việt Nam đang có những đổi mới để phát triển và nâng hạng thị trường. Chúng ta có các sản phẩm mới, giao dịch xuyên trưa, bán chứng khoán chờ về, rồi có thể có các sản phẩm phái sinh như quyền chọn, bán khống, tự do hóa thị trường ngoại hối và nhiều yếu tố khác.

Như ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch VSDC và đại diện Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã chia sẻ, câu chuyện CCP, cùng với các cải cách mạnh mẽ và quyết tâm trong việc nâng hạng thị trường, sẽ góp phần giải quyết các bài toán đang tồn tại, trong đó có việc hỗ trợ giao dịch cho nhà đầu tư nước ngoài.

Những cải cách này sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho cả nhà đầu tư nước ngoài và nhà đầu tư trong nước. Bản chất là chúng ta cũng tạo điều kiện cho doanh nghiệp niêm yết, các doanh nghiệp FDI, câu chuyện thoái vốn, cũng như những doanh nghiệp đang kín room ngoại.

Khi điều kiện được cải thiện, nhà đầu tư nước ngoài sẽ quan tâm hơn, nhà đầu tư trong nước cũng quan tâm hơn, và IPO cũng sẽ có nhiều cơ hội phát triển mạnh hơn. Tất nhiên, thị trường cần có hành lang pháp lý để tạo điều kiện thuận lợi cho tất cả các bên.

Bà Cao Thị Ngọc Quỳnh, Giám đốc Khối Khách hàng tổ chức, CTCP Chứng khoán VNDIRECT: Nếu chỉ có một nơi, có thể là một ngành hoặc một cổ phiếu cụ thể để tìm Alpha trong thời gian tới, ông sẽ chọn ở đâu?

Ông Lê Đức Khánh, Giám đốc Phân tích CTCP Chứng khoán VPS: Tôi đồng ý với ông Hạnh rằng năm nay thị trường trái phiếu doanh nghiệp có thể sẽ sôi động. Việc nhà đầu tư phân bổ một phần vào trái phiếu doanh nghiệp cũng hoàn toàn hợp lý.

Tuy nhiên, với vai trò chuyên gia trong lĩnh vực phân tích cổ phiếu, tôi vẫn thích những doanh nghiệp có tiềm năng hấp dẫn, kết quả kinh doanh khả quan và nhiều triển vọng. Hiện tại, tôi đang có một vài cái tên. Tôi thích một doanh nghiệp cảng và một doanh nghiệp cao su. Thực tế cũng còn một vài cái tên khác, nhưng có lẽ chỉ nên nói ít như vậy.

Ông Trần Thăng Long, Phó Tổng Giám đốc CTCP Chứng khoán BIDV (BSC): Tôi cho rằng có nhiều ngành có thể mang lại hiệu suất tốt trong từng giai đoạn của thị trường nhưng điều đó thường chỉ được xác nhận sau khi thị trường đã diễn biến xong.

Nếu phải đưa ra một lựa chọn mang tính tương đối an toàn nhưng vẫn có khả năng hưởng lợi tốt khi thị trường thuận lợi, tôi cho rằng nhóm doanh nghiệp bán lẻ là một lựa chọn đáng chú ý. Đây không chỉ là câu chuyện của một doanh nghiệp đơn lẻ, mà hiện nay trên thị trường có nhiều doanh nghiệp bán lẻ đang niêm yết và nhìn chung đều đang hoạt động khá ổn định, với mức tăng trưởng tương đối tích cực.

Tôi nghĩ không nhất thiết phải nêu tên cụ thể từng doanh nghiệp, nhưng có thể thấy rằng khoảng 3 - 4 doanh nghiệp lớn trong ngành đều đang cho thấy những kết quả kinh doanh tích cực và xu hướng vận hành tốt.

Vì vậy, xét trong bối cảnh hiện tại, bán lẻ có thể được xem là một trong những lựa chọn tương đối cân bằng, phù hợp với nhà đầu tư đang tìm kiếm sự ổn định nhưng vẫn có tăng trưởng.

Ông Nguyễn Minh Hạnh, Giám đốc Trung tâm Phân tích CTCP Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS): Tôi cho rằng thị trường năm nay khó tăng mạnh. Vì vậy, các tài sản thu nhập cố định (fixed income) có thể mang lại mức sinh lời tốt hơn chỉ số thị trường và đó chính là cơ hội để tạo ra alpha.

Bà Cao Thị Ngọc Quỳnh, Giám đốc Khối Khách hàng tổ chức, CTCP Chứng khoán VNDIRECT: Khi đầu tư vào nhóm ngân hàng và chứng khoán ở giai đoạn hiện nay cũng như trong những tháng tới, liệu nhà đầu tư có đang đặt kỳ vọng quá cao, vượt quá mức tăng trưởng lợi nhuận thực tế mà hai nhóm ngành này có thể hiện thực hóa hay không?

Ông Trần Thăng Long, Phó Tổng Giám đốc CTCP Chứng khoán BIDV (BSC): Nhóm ngành chứng khoán và ngân hàng là hai lĩnh vực được rất nhiều nhà đầu tư lựa chọn. Đây đều là các ngành có beta cao, tức mức độ biến động thường lớn hơn so với thị trường chung.

Trong một thị trường tăng điểm, bối cảnh thanh khoản cải thiện, các ngành có beta cao thường có xác suất tăng mạnh hơn mặt bằng chung. Ngược lại, khi thị trường trầm lắng, những nhóm này cũng thường chịu áp lực giảm tương ứng.

Ở thời điểm hiện tại, không chỉ riêng ngân hàng mà ngay cả ngành chứng khoán cũng đang ở mức định giá tương đối hấp dẫn. Dù chưa thể nói là “rẻ” như các giai đoạn đáy sâu như năm 2020 hay 2022 nhưng nếu so với trung bình 5 năm gần đây thì mức định giá hiện tại là khá hợp lý.

Đây cũng là nhóm ngành có tính nhạy cảm rất cao với diễn biến thị trường. Ngay cả khi nhà đầu tư không trực tiếp nắm giữ cổ phiếu công ty chứng khoán thì vẫn nên theo dõi sát nhóm này, bởi đây thường là một trong những ngành phản ánh sớm nhất tín hiệu của thị trường.

Khi thanh khoản thị trường cải thiện, dòng tiền của nhà đầu tư trong và ngoài nước bắt đầu có dấu hiệu quay trở lại, ngành chứng khoán thường là nhóm hưởng lợi đầu tiên. Đây là nhóm ngành có độ nhạy rất cao với dòng vốn và tâm lý thị trường.

Về dài hạn, tôi cho rằng ngành chứng khoán vẫn còn nhiều dư địa phát triển. Hiện nay, Việt Nam có hơn 12 triệu tài khoản chứng khoán - một con số tương đối lớn nhưng nếu so với các quốc gia trong khu vực thì tỷ lệ này vẫn còn thấp. Đặc biệt, tỷ lệ người tham gia thị trường chứng khoán so với người có tài khoản ngân hàng vẫn còn rất khiêm tốn.

Trong tương lai, khi các sản phẩm tài chính ngày càng đa dạng và thị trường phát triển sâu hơn, ngành chứng khoán sẽ còn nhiều cơ hội tăng trưởng, đặc biệt khi mức độ quan tâm của nhà đầu tư gia tăng.

Thực tế gần đây cũng cho thấy nhiều doanh nghiệp trong lĩnh vực tài chính, thậm chí không trực tiếp là công ty chứng khoán vẫn có thể huy động được lượng vốn rất lớn từ nhà đầu tư cá nhân. Trong khi đó, với chứng khoán, việc thuyết phục nhà đầu tư dài hạn hoặc luân chuyển danh mục vẫn còn tương đối hạn chế.

Điều đó cho thấy tiềm năng của dòng tiền trong dân cư vẫn còn rất lớn. Chỉ cần thị trường có tín hiệu tích cực trở lại, đặc biệt là thanh khoản cải thiện rõ rệt, thì ngành chứng khoán có thể sẽ là một trong những nhóm dẫn dắt đầu tiên của thị trường.

Bà Cao Thị Ngọc Quỳnh, Giám đốc Khối Khách hàng tổ chức, CTCP Chứng khoán VNDIRECT: Trong bối cảnh thị trường Việt Nam chưa có những doanh nghiệp công nghệ, AI hay bán dẫn đủ lớn để dẫn dắt, theo anh đâu sẽ là động lực tăng trưởng của thị trường trong 6 tháng tới? Cấu trúc thị trường hiện nay có đủ bền vững để hỗ trợ đà tăng tiếp theo hay nhà đầu tư vẫn sẽ phải tiếp tục chờ đợi một câu chuyện tăng trưởng mới từ nhóm công nghệ?

Ông Trần Thăng Long, Phó Tổng Giám đốc CTCP Chứng khoán BIDV (BSC): Tôi cho rằng giai đoạn băn khoăn và chờ đợi của thị trường vẫn đang tiếp diễn và điều này hầu như nhà đầu tư nào cũng có thể cảm nhận được.

Sự kiên nhẫn vì vậy trở thành một trong những yếu tố rất quan trọng đối với nhà đầu tư thành công. Không phải lúc nào thị trường cũng thuận lợi. Sẽ có những giai đoạn thị trường không thực sự tích cực nhưng đó lại chính là nền tảng cho chu kỳ tăng trưởng tiếp theo.

Đồng thời, đây cũng là khoảng thời gian để nhà đầu tư bình tĩnh lại, tránh chạy theo các con sóng ngắn hạn và tập trung hơn vào việc tìm kiếm những doanh nghiệp có nền tảng tốt. Đôi khi có những doanh nghiệp mà ban đầu nhà đầu tư thậm chí không quá chú ý nhưng lại có mức tăng trưởng rất ấn tượng.

Nếu nhìn sang các thị trường châu Á, cấu trúc thị trường Việt Nam hiện nay khá khác biệt. Gần đây, tôi có trao đổi với một số đồng nghiệp tại Hàn Quốc, Đài Loan và Nhật Bản. Thực sự, nhiều nhà đầu tư ở khu vực này đang có một giai đoạn tăng trưởng rất mạnh, khiến chúng ta cũng có phần “ngưỡng mộ”.

Đặc biệt, tại Hàn Quốc, chỉ số chứng khoán trong vòng một năm đã tăng từ khoảng 2.500 điểm lên khoảng 8.500 điểm – tương đương mức tăng gấp hơn ba lần. Điều này cho thấy một làn sóng đầu tư rất mạnh mẽ và tâm lý thị trường cực kỳ hưng phấn.

Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp hưởng lợi chủ yếu thường nằm trong chuỗi sản xuất công nghệ, liên quan đến trí tuệ nhân tạo hoặc các tập đoàn lớn như Samsung hay SK, với mức tăng trưởng lợi nhuận rất ấn tượng.

Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là liệu chúng ta có thể kỳ vọng một sự bứt phá lợi nhuận tương tự như vậy hay không? Theo tôi, câu trả lời là có thể có nhưng không phổ biến. Nhà đầu tư nào cũng mong muốn làm giàu nhanh nhưng thực tế nên hướng tới quá trình tăng trưởng bền vững và từ từ.

Nếu nhìn lại cấu trúc thị trường Việt Nam hiện nay, chúng ta thấy ngân hàng chiếm khoảng hơn 30% vốn hóa. Bất động sản trước đây chỉ chiếm khoảng hơn 10% nhưng hiện tại cũng đã tiệm cận quy mô tương đương ngân hàng. Ngoài ra còn có các nhóm ngành như bán lẻ, thép, vật liệu xây dựng, công nghệ…

Trong đó, để có thể dẫn dắt thị trường, đương nhiên cần những nhóm ngành có quy mô vốn hóa lớn. Các nhóm nhỏ hơn thường khó tạo ra ảnh hưởng đáng kể đến xu hướng chung.

Nếu phải lựa chọn giữa bất động sản và ngân hàng, tôi cho rằng ngân hàng vẫn nhỉnh hơn một chút. Dù không còn ở mức định giá quá rẻ nhưng nhìn chung vẫn ở mức hợp lý. Quan trọng hơn, triển vọng tăng trưởng của ngành này tương đối ổn định, với lợi nhuận dự kiến tăng khoảng trên 17%, cùng mức tăng trưởng lợi nhuận khoảng 14 - 15% theo các ước tính.

Với quy mô và nền tảng như vậy, ngân hàng vẫn là một trong những nhóm ngành đủ sức dẫn dắt thị trường trong giai đoạn tới.