Dự thảo quy hoạch 100 năm của TP HCM: Hạn chế điều chỉnh các tuyến giao thông công cộng đã ổn định hướng tuyến

TP HCM đang lấy ý kiến về dự thảo Quy hoạch tổng thể thời kỳ 2025 - 2050, tầm nhìn 100 năm.

Về hiện trạng hạ tầng giao thông, tính đến cuối năm 2025, mật độ giao thông đường bộ của thành phố ước tính đạt 2,83. Tỷ lệ đất dành cho giao thông trên đất xây dựng đô thị đạt khoảng 12,8%, thấp hơn nhiều so với chỉ tiêu Nghị quyết đề ra là 16% - 26%. 

Hệ thống đường sắt quốc gia hiện chỉ có tuyến Hà Nội - TP HCM đang vận hành. Tuyến đường sắt đô thị số 1 Bến Thành - Suối Tiên đã đưa vào khai thác từ cuối năm 2024, tuyến số 2 Bến Thành - Tham Lương đang triển khai thực hiện.

Theo quy hoạch mới, việc phát triển hệ thống giao thông TP HCM sẽ theo định hướng di chuyển thông minh (Smart Mobility), lấy mục tiêu xây dựng hệ thống giao thông an toàn, hiệu quả, bền vững, có khả năng kết nối cao làm nền tảng.

Tiêu chí cho hệ thống giao thông là xanh bền vững và hấp dẫn. Giao thông là công cụ quan trọng để tổ chức không gian phát triển, kết nối các cực tăng trưởng gồm khu vực đô thị trung tâm TP HCM, các khu đô thị – công nghiệp tại Bình Dương và các trung tâm cảng biển, logistics, năng lượng tại Bà Rịa – Vũng Tàu. 

Đối với đường bộ, thành phố sẽ phát triển, hoàn thiện hệ thống giao thông khung bao gồm cao tốc Bắc Nam phía Đông (đoạn Bến Lức – Long Thành) (CT.01), Trung Lương – Mỹ Thuận, Bắc - Nam phía Tây (CT.02), Biên Hòa - Vũng Tàu (CT.28), Hồ Tràm – Cảng HKQT Long Thành, TP HCM - Long Thành - Dầu Giây (CT.29), TP HCM - Chơn Thành - Hoa Lư (CT.30), TP HCM - Mộc Bài (Tây Ninh) (CT.31), TP HCM - Tiền Giang - Bến Tre - Trà Vinh - Sóc Trăng (CT.33); Vành đai 3 (CT.40), đường Vành đai 4 (CT.41).

Ngoài ra còn có các tuyến Quốc lộ 1, 1K, 13, 13B, 13C, 22, 22C, 50, 50B, 51, 51C, 55, 56, 56B, đường Hồ Chí Minh, đường ven biển (đoạn từ Cao tốc Bến Lức – Long Thành đến điểm cuối ranh tỉnh Tiền Giang).

Bên cạnh đó, phát triển các tuyến đường dẫn, đường trục tăng cường kết nối với hệ thống đường quốc gia như đường dẫn cao tốc TP HCM - Long Thành - Dầu Giây, TP HCM - Trung Lương, TP HCM - Chơn Thành - Hoa Lư (Bình Phước) (CT.30), TP HCM - Mộc Bài kéo dài đến Vành đai 2, đường liên cảng Cát Lái - Phú Hữu - nút giao cao tốc TP HCM - Long Thành - Dầu Giây và đường Vành đai 3…

Về đường sắt, quy hoạch xác định đây là chuyên ngành đặc thù có vai trò quan trọng trong hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông vận tải, được xác định là một trong ba đột phá chiến lược cần ưu tiên đầu tư để phát triển kinh tế - xã hội.

Mạng lưới mới hệ thống đường sắt sẽ có 7 tuyến quốc gia với tổng chiều dài 547 km và 28 tuyến đường sắt đô thị tổng chiều dài hơn 1.000 km.

Định hướng phát triển khung giao thông đường sắt gồm các tuyến Hà Nội - TP HCM; đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam; TP HCM - Cần Thơ; TP HCM - Lộc Ninh; TP HCM - Tây Ninh; Biên Hòa - Vũng Tàu; Thủ Thiêm - Long Thành (được chuyển thành đường sắt đô thị).

Ngài ra còn có các tuyến đường sắt chuyên dụng kết nối Cảng Hiệp Phước; Đường sắt kết nối cụm cảng Cái Mép - Thị Vải và các nhánh đường sắt kết nối khu công nghiệp, trung tâm logistics, sân bay, cảng biển…

Ga trung tâm hành khách chính bao gồm Sài Gòn (Hòa Hưng), An Bình, Bình Triệu, Tân Kiên, Thủ Thiêm. Ga trung tâm hàng hóa chính là An Bình, Trảng Bom, Tân Kiên.

Bên cạnh đó, bổ sung nhánh đường sắt An Bình - Thủ Thiêm để khép kín mạng lưới đường sắt quốc gia, tối ưu kết nối giữa các cực phát triển của thành phố, giảm thời gian di chuyển từ các trung tâm ngoại vi đến lõi trung tâm dưới 1 giờ.

Đặc biệt sẽ ưu tiên phát triển các tuyến đường sắt Biên Hòa - Vũng Tàu, TP HCM - Lộc Ninh và nhánh nối An Bình - Thủ Thiêm.

Đối với giao thông công cộng, quy hoạch nhấn mạnh cần tuân thủ nguyên tắc kế thừa và tối ưu hóa các quy hoạch đã được nghiên cứu, phê duyệt trước đây, hạn chế điều chỉnh lớn đối với các tuyến đã ổn định về hướng tuyến, quỹ đất và hành lang bảo vệ.

Đường sắt đô thị được định hướng làm cấu trúc xương sống của hệ thống vận tải hành khách, đồng thời trở thành công cụ định hướng tổ chức không gian đô thị, thúc đẩy phát triển theo mô hình đô thị gắn với giao thông công cộng TOD.

Tại khu vực TP HCM cũ sẽ tiếp tục hoàn thiện mạng lưới metro theo cấu trúc liên kết các trung tâm đô thị, khu vực dân cư mật độ cao và các đầu mối giao thông lớn, trong đó có các tuyến hiện hữu và quy hoạch.

Ở khu vực Bình Dương cũ định hướng ưu tiên là phát triển các tuyến đường sắt đô thị có vai trò kết nối trực tiếp với mạng lưới giao thông công cộng của TP HCM.

Đối với các khu vực có mật độ đô thị chưa cao hoặc nhu cầu vận tải chưa đủ lớn cần áp dụng nguyên tắc phát triển theo cấp độ nhu cầu. Trước mắt xem xét các loại hình vận tải trung gian như BRT, LRT, tạo hành lang giao thông công cộng và có khả năng nâng cấp thành đường sắt đô thị khi nhu cầu vận tải gia tăng. 

Bên cạnh phát triển các tuyến trục chính, hệ thống đường sắt đô thị cần được tích hợp với mạng lưới xe buýt trung chuyển, các bến xe, trung tâm logistics, khu công nghiệp và các đầu mối giao thông vùng, tạo thành hệ thống giao thông công cộng đa tầng.

Về định hướng phát triển trục giao thông ngầm, dự thảo cho biết hiện nay khu đô thị trung tâm không có khả năng mở rộng các tuyến đường bộ, nếu phát triển các hạ tầng giao thông đi trên cao sẽ ảnh hưởng tới kiến trúc cảnh quan của đô thị.

Do đó, cần tận dụng không gian ngầm để phát triển hạ tầng giao thông, phục vụ nhu cầu phát triển của thành phố. Ngoài ra, có thể kết hợp đường bộ với đường sắt, hoặc đường bộ với hạ tầng kỹ thuật khác trong cùng một ống tuynel để tận dụng không gian ngầm.

Đối với đường sắt đô thị cần ưu tiên nghiên cứu quy hoạch chi tiết dọc theo các tuyến giao thông công cộng ngầm trong bán kính 400 m. Tại các vùng có ga ngầm gần nhau trong bán kính <400 m cần có nghiên cứu kết nối chi tiết trong phạm vi 200 m quanh ga tại các khu vực này.

Cụ thể, tùy theo điều kiện của từng khu vực xây dựng sẽ sử dụng loại đường ngầm phù hợp, kết hợp đường bộ và hạ tầng kỹ thuật điện, thông tin; đường bộ với đường sắt; đường bộ với thoát nước đô thị…

Bên cạnh đó, thiết lập một mạng lưới không gian ngầm liên kết nhà ga đường sắt đô thị với không gian thương mại ngầm và đường tiếp cận đến các tòa nhà nằm trong khu vực.

Quy hoạch cũng đề xuất một số trục giao thông ngầm như tuyến dọc sông Sài Gòn đoạn đi qua địa bàn Quận 1, 4 và 7; khu vực ga Bến Thành và đường Hàm Nghi; bến Bạch Đằng và đường Tôn Đức Thắng; khu vực kết nối cảng HKQT Tân Sơn Nhất…