Bộ Nông nghiệp và Môi trường: Sửa Luật Đất đai là cấp bách

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang lấy ý kiến đóng góp vào Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), thực hiện đến hết ngày 10/8.

Cơ quan này cho biết, trong giai đoạn 2024 - 2026, nhiều luật quan trọng đã được sửa đổi hoặc đang được sửa đổi như Luật Đầu tư, Luật Đấu thầu, Luật Quy hoạch, Luật Xây dựng, Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật... Nếu Luật Đất đai không được sửa đổi đồng bộ sẽ tiếp tục phát sinh chồng chéo, mâu thuẫn trong quá trình áp dụng.

Việc sửa đổi Luật Đất đai là cần thiết và cấp bách nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý thống nhất, ổn định, đồng bộ với hệ thống pháp luật, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, thay vì tiếp tục phụ thuộc vào các cơ chế đặc thù mang tính ngắn hạn.  

Theo nội dung dự thảo, quá trình đánh giá gần 2 năm tổ chức thi hành Luật Đất đai 2024 cho thấy còn một số tồn tại, hạn chế.

Cụ thể, chất lượng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất chưa cao; dự báo về nhu cầu sử dụng đất của một số ngành, lĩnh vực, địa phương chưa theo kịp sự phát triển của kinh tế - xã hội và nhu cầu thị trường; kết quả thực hiện các chỉ tiêu quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đạt tỷ lệ chưa cao và không đồng đều giữa các vùng; việc chấp hành quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất chưa nghiêm.

Phương pháp xác định giá đất theo nguyên tắc thị trường nhưng chưa có thị trường đất đai minh bạch, hoàn chỉnh; thị trường quyền sử dụng đất chưa minh bạch và chưa phản ánh đúng giá trị thực; cơ chế đồng thời tồn tại bảng giá đất và giá đất cụ thể tạo ra "hai giá đất"; cơ sở dữ liệu phục vụ định giá còn thiếu; phương pháp định giá phụ thuộc nhiều vào dữ liệu thị trường; đồng thời giá thị trường chịu tác động của đầu cơ, thổi giá.

Những yếu tố này làm cho việc xác định giá đất theo nguyên tắc thị trường gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến quản lý nhà nước, việc thực hiện nghĩa vụ tài chính, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và môi trường đầu tư.

Pháp luật hiện hành định hướng việc giao đất, cho thuê đất chủ yếu thông qua đấu giá quyền sử dụng đất hoặc đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư nhưng chưa phân định rõ trường hợp áp dụng đối với từng loại quỹ đất (quỹ đất sạch do Nhà nước quản lý, quỹ đất phải thu hồi, quỹ đất nhà đầu tư đã thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất, đất xen kẹt, đất do tổ chức đang quản lý...), gây lúng túng khi thực hiện.

Việc giao đất, cho thuê đất phải thực hiện đồng thời các quy định của Luật Đất đai, Luật Đấu thầu, Luật Đầu tư và các pháp luật có liên quan; một dự án phải qua nhiều cơ quan thẩm định, xin ý kiến và phê duyệt ở nhiều cấp. Trình tự giữa các thủ tục chưa được thiết kế thống nhất, còn nhiều bước lặp lại (lập quy hoạch, chấp thuận chủ trương đầu tư, thu hồi đất, giải phóng mặt bằng, đấu giá hoặc đấu thầu, giao đất...), làm kéo dài thời gian và chi phí tuân thủ cho Nhà nước và nhà đầu tư.

Đấu giá đất chủ yếu dựa trên tiêu chí trả giá cao, đối với nhiều dự án cần công nghệ cao hoặc có yêu cầu kỹ thuật đặc thù, cơ chế hiện hành chưa tạo điều kiện lựa chọn được nhà đầu tư có năng lực vượt trội, dẫn đến nguy cơ chậm triển khai hoặc hiệu quả đầu tư thấp.

Về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thực hiện nguyên tắc chỉ được thực hiện thu hồi đất sau khi phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được phê duyệt, đối với trường hợp phải bố trí tái định cư thì phải hoàn thành bố trí tái định cư trước khi thu hồi đất đã gây khó khăn cho quá trình thực hiện, làm chậm tiến độ giải phóng mặt bằng để thực hiện các dự án quan trọng quốc gia, dự án đầu tư công khẩn cấp, dự án được đa số người dân đồng thuận.

Việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư còn kéo dài, có nhiều khiếu nại, khiếu kiện; nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ quy định về trình tự thu hồi đất còn thiếu tính linh hoạt; công tác chuẩn bị quỹ đất và khu tái định cư chưa chủ động; thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư còn nhiều tầng nấc; việc xác định giá đất và tổ chức thực hiện còn kéo dài; trong một số trường hợp, người dân chưa đồng thuận với mức bồi thường hoặc cho rằng giá đất chưa sát với giá thị trường; đồng thời chưa có cơ chế đặc thù đối với các dự án cấp bách hoặc đã đạt sự đồng thuận cao.  

Việc xử lý các vấn đề về quyền sử dụng đất do lịch sử để lại còn nhiều khó khăn, vướng mắc như đất nông lâm trường, đất sau cổ phần hóa, đất dôi dư do sắp xếp lại trụ sở của các cơ quan nhà nước, cấp giấy chứng nhận cho các trường hợp có vi phạm về đất đai... Cơ chế xử lý khiếu nại về đất đai chưa đạt hiệu quả cao, còn nhiều vụ việc kéo dài, vượt cấp. 

Ngày 26/6 vừa qua, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua bổ sung dự án Luật Đất đai (sửa đổi) vào Chương trình lập pháp năm 2026, trình Quốc hội xem xét. Đến thời điểm hiện tại, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã nhận được 67 văn bản của cơ quan, tổ chức góp ý đối với hồ sơ đề xuất chính sách của dự án Luật Đất đai (sửa đổi).